Ortaklığın Giderilmesi Davası Nedir?

İzale-i şuyu davası veya ortaklığın giderilmesi davası paylı ya da elbirliği mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz malda ortak mülkiyetin sona erdirilmesini amaçlar. Özellikle hisseli tapularda tarafların birlikte hareket etmekte zorlanması durumunda başvurulan önemli bir hukuki yoldur. Ortaklık Nedir?

Ortaklık, bir mal veya hakkın birden fazla kişiye ait olması durumudur. Bu ortaklığa çeşitli durumlar sebep olmaktadır.

Örneğin:

• Miras kalan evler
• Hisseli arsalar
• Ortak yatırımla alınan taşınmazlar
• Tarım arazileri ortak mülkiyet kapsamında değerlendirilebilir.

Kaç Çeşit Ortaklık Vardır?

Türk Medeni Kanunu kapsamında iki çeşit ortaklık bulunmaktadır.

Paylı Mülkiyet (Hisseli Ortaklık)

Paylı mülkiyet, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 688 ila 700’üncü maddeleri arasında düzenlenmiştir. Paylı mülkiyette her ortağın belirli bir hissesi vardır. Tapuda oranlar açık şekilde belirtilir. Başka bir düzenleme yapılmadıkça hisseler paylı mülkiyette paylar eşit sayılır. Her ortak kendi payı üzerinde belirli haklara ve yükümlülüklere sahiptir ancak taşınmazın tamamı üzerinde tek başına karar veremez. Söz konusu durum Türk Medeni Kanunu madde 688’de düzenlenmiştir. Bu düzenleme “Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir. Başka türlü belirlenmedikçe, paylar eşit sayılır.

Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahip olur.

Pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir.” şeklindedir.

Elbirliği Mülkiyeti

Elbirliği mülkiyeti kanun veya kanundan doğan sözleşmeler ile kurulan birlikte mülkiyet hakkına sahip olma durumudur. Bu mülkiyette ortakların belirlenmiş hisseleri bulunmaz. Ortaklar malın tamamına maliktir.

Bu sistemde:

• Tüm ortaklar birlikte hareket eder
• Tek başına işlem yapmak mümkün olmaz
• Pay oranları net şekilde belirlenmez

Özellikle miras kalan taşınmazlarda sık karşılaşılan bir ortaklık türüdür.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Nedir?

Ortaklığın giderilmesi davası diğer adıyla izale-i şüyu davası, taşınmaz veya taşınır malda ortak mülkiyet ilişkisinin sona erdirilmesi amacıyla açılan davadır. Tarafların kendi aralarında anlaşamaması durumunda pay sahiplerinden bir ya da birkaçının dava açması ile mahkeme devreye girer ve paylaşım yöntemini belirler. Ortaklardan yalnızca birinin dava açması yeterlidir. Ancak dava açmadan önce davacı tarafın arabuluculuk yoluna başvurması zorunludur. Söz konusu dava çok taraflı bir dava olup sonuçları tüm pay sahipleri için benzer niteliktedir.

Ortaklığın Giderilmesinde Hangi Usul İzlenir?

Mahkeme öncelikle taşınmazın niteliğini ve paylaşım imkanını değerlendirir. Genellikle iki farklı yöntem uygulanır. Bu yöntemler ise Türk Medeni Kanunu madde 699/1’de “Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.” şeklinde açıklanmıştır:

• Aynen taksim (fiili bölüşüm) ile ortaklığın giderilmesi
• Satış yoluyla ortaklığın giderilmesi

Ortaklığın Giderilmesinde Zorunlu Arabuluculuk

Zorunlu arabuluculuk ortaklığın giderilmesi davasında dava şartıdır. Taraflar mahkemede dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna gitmelidirler yoksa dava usulden reddedilir. Arabuluculuk görüşmeleri esnasında tarafların anlaşması halinde anlaşma belgesi düzenlenir ve malın paylaşılması arabuluculuk anlaşma tutanağında düzenlendiği şekilde ortaklık giderilir.

Aynen Taksim Yoluyla Paylaşım

Aynen taksim şekline paylaşım yapılabilmesi için taraflardan herhangi birisinin talepte bulunması yeterlidir. Bu talepten sonra hakimin aynen taksimin olup olamayacağını araştırır ve uygun düşüyorsa karar verir. Bu durum Türk Medeni Kanunu 299. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenleme “Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. “ şeklinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeyle de anlaşılacağı üzere aynen paylaşma yöntemi talep edilmişse hakim buna uygun düşüyorsa karar verir. Bu durumda her ortağa belirli bölüm tahsis edilir. Eksik kalınması halinde denkleştirme yöntemi ile eksik kısım kapatılır. Ancak taşınmaz bölünmeye uygun değilse satış yöntemi tercih edilir.

Satış Yoluyla Ortaklığın Giderilmesi

Aynen paylaştırılma mümkün olmadığı durumlarda ortaklık satış yöntemi ile giderilir. Mahkeme taşınmazın satışına karar verir ve satış memurluğu veya icra dairesi tarafından satılır. Satış genellikle açık artırma yoluyla yapılır. Paydaşların talep etmesi halinde satış paydaşlar arasında yapılabilir. Elde edilen gelir paydaşlara hisseler oranında paylaştırılır.

Satış sürecinde taşınmazda bulunan bitki ev gibi taşınması mümkün olmayan yapılar da satılır ve taşınmazı satın alan kişinin mülkiyetine geçer. Bu noktada bu bitki ve yapıların bedellerinin tespit edilmesi ve bunu sadece bir veya birkaç kişi taşınmaza eklemişse o kişi veya kişilere oranı ölçüsünde verilmesi gerekmektedir. Bu noktada bu bitki ve ev gibi yapıların bedelinin tespit edilebilmesi için muhdesatın aidiyetinin tespiti davası da açılmalıdır.

Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davası (izale-i şuyu davası), ortaklı malların kullanılması, yönetilmesi veya satılması gibi aşamalarda yaşanan anlaşmazlıkların çözümünde önemli bir hukuki yoldur. Ortaklık nedir, kaç çeşit ortaklık vardır, ortaklığın giderilmesinde hangi usul izlenir ve paylaşma nasıl yapılır sorularının yanıtı; malın yapısına ve ortaklık türüne göre değişiklik gösterebilir.

Özellikle uzun süredir devam eden hisseli mülkiyet sorunlarında doğru hukuki adımların atılması büyük önem taşır. Sürecin dikkatli takip edilmesi, usul hatalarının incelenmesi ve paylaşım yöntemlerinin doğru değerlendirilmesi hak kaybını önleyebilir.